Het Carnaval van Santa Cruz de Tenerife is het grote feest van de hoofdstad van het eiland en een van de bekendste carnavals ter wereld. Het is het verhaal van een volksfeest dat nooit is opgehouden de straat op te gaan, zelfs niet toen het verboden was, en dat in de afgelopen halve eeuw is uitgegroeid tot een massaspektakel met wedstrijden, een televisiegala en honderdduizenden mensen die op straat dansen.
De oorsprong: maskers, bals en verordeningen
De eerste geschreven vermeldingen van carnaval in Santa Cruz dateren uit de 18e eeuw. Het dagboek van Lope Antonio de la Guerra y Peña beschrijft in 1778 een bal waar al over comparsas wordt gesproken, en in 1783 verbood een verordening van de corregidor het dragen van maskers, een teken dat de gewoonte wijdverbreid was. In de 19e eeuw speelde het feest zich af op de bals van de sociëteiten en op straat, en in 1891 verschijnt de eerste rondalla als eigen carnavalsgroep.
Het Oude Carnaval (tot 1936)
In de eerste decennia van de 20e eeuw waren de rondalla's en lyrische groepen de hoofdrolspelers. Ons prijzenarchief begint in 1925, met de rondallawedstrijd die de Sociedad Frégoli won met „Cosacos blancos”. In 1935 staat de eerste geregistreerde Carnavalskoningin, Onagra Díaz Lorenzo. De Spaanse Burgeroorlog maakte abrupt een einde aan deze periode: de editie van 1936 is de laatste van het Oude Carnaval.
Verboden, maar levend (1937-1960)
Onder de dictatuur werd carnaval in heel Spanje verboden. Santa Cruz de Tenerife was samen met Cádiz een van de weinige plaatsen waar het feest min of meer gedoogd doorging: op straat, op de bals van de sociëteiten en met verkleedpartijen die het verbod trotseerden. In die jaren ontstond de murga van Santa Cruz: in 1954 ging Los Bigotudos de straat op, de groep die nu bekendstaat als de Afilarmónica NiFú-NiFú.
De Winterfeesten (1961-1975)
Om het verbod te omzeilen heette het feest officieel „Fiestas de Invierno” (Winterfeesten). Onder die naam keerden de wedstrijden regelmatig terug: praalwagens, kostuums, rondalla's en vanaf begin jaren zestig murga's. In 1962 werd de eerste officiële affiche besteld, een traditie die elk jaar wordt voortgezet (bekijk ze allemaal in de affichegalerij). In 1965 keerde de verkiezing van de Koningin terug. En in 1974, toen het regime op zijn einde liep, schreven Agustín Ramos en dichter Delfín Yeste „Santa Cruz en Carnaval”, dat het verboden woord opeiste en nu het volkslied van het feest is.
Het moderne carnaval (sinds 1976)
Na de dood van Franco kreeg het feest in 1976 zijn naam terug. Het was het begin van de grote groei: op 18 januari 1980 verklaarde het Staatssecretariaat voor Toerisme het tot Feest van Internationaal Toeristisch Belang; samen met Cádiz was het het eerste carnaval van Spanje met die status en meer dan veertig jaar lang het enige Canarische feest dat die titel droeg. Het aantal wedstrijden groeide: comparsa's, kindermurga's, muziekgroepen, choreografieën, Kinderkoningin (sinds 1975) en Seniorenkoningin (sinds 1984).
In 1987 had het carnaval voor het eerst een thema (Rome) dat de podia sierde. Datzelfde jaar bracht het optreden van Celia Cruz met het orkest Billo's Caracas Boys meer dan 200.000 mensen op de Plaza de España bijeen en kwam het in het Guinness Book of Records als grootste samenkomst op een openluchtplein voor een concert. Sindsdien heeft elke editie een thema, van Egypte in 1989 tot de piraten van 2000, toen Santa Cruz Wereldhoofdstad van het Carnaval was en het congres van de Federatie van Europese Carnavalssteden ontving.
De 21e eeuw: dagcarnaval, museum en pandemie
In 2008 ontstond het Dagcarnaval voor gezinnen, dat sinds de eerste editie honderdduizenden mensen trekt; in 2019 kwamen volgens de organisatie meer dan 400.000 mensen naar een concert van Juan Luis Guerra, al werd dat aantal niet officieel bevestigd. In 2017 opende de Casa del Carnaval, een museum met kostuums van Koninginnen, originele affiches en de geschiedenis van het feest. In 2021 moest de editie door de COVID-19-pandemie worden afgelast: in plaats van het gala werd via een telefonische stemming onder oud-Koninginnen een „Hoedster van de Scepter” gekozen. In 2025 bracht de Spaanse post een postzegel uit gewijd aan het Carnaval van Santa Cruz de Tenerife.
Het carnaval vandaag
Het feest heeft twee gezichten die elkaar versterken. Aan de ene kant het carnaval van de wedstrijden, met meer dan honderd groepen (murga's, comparsa's, rondalla's, muziekgroepen) die het hele jaar enkele optredens voor de jury voorbereiden, en het op televisie uitgezonden Gala voor de verkiezing van de Koningin. Aan de andere kant het straatcarnaval van kostuums, dans en „mascaritas”, dat geen jury nodig heeft. Wat er elke dag gebeurt, lees je in de dagen van het carnaval; de uitslagen van elk jaar in het archief jaar voor jaar.
Bronnen: prijzenarchief van Carnaval Chicharrero (officieel register van prijswinnaars van de gemeente Santa Cruz de Tenerife tot 2011, daarna pers en Wikipedia) en het Wikipedia-artikel „Carnaval de Santa Cruz de Tenerife”.